همهی دانشآموزان حداقل یکبار برای درس خواندن پشت میز نشستهاند و متوجه شدهاند که به هیچ وجه نمیتوانند تمرکز داشته باشند. افکار مختلف، برنامههای روزانه یا حتی یک نگرانی کوچک میتواند ذهن شما را از آنچه که واقعا باید انجام دهد دور کند. این مشکل فقط برای یک عدهی خاص نیست؛ بسیاری از دانشآموزان با اینکه تلاش میکنند درست و منظم درس بخوانند، باز هم نمیتوانند روی مطالب تمرکز کافی داشته باشند. مشکل عدم تمرکز شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد اما در صورتیکه ادامه پیدا کند میتواند مانع رسیدن شما به اهدافتان شود. به همین دلیل در این مطلب به سراغ راهکارهای افزایش تمرکز هنگام درس خواندن میرویم که کمک میکنند حین درس خواندن ذهن آرامتری داشته باشید.
فهرست مطالب
یک برنامهی مطالعهی دقیق داشته باشید
داشتن یک برنامهریزی منظم برای درس خواندن یکی از مهمترین کارهایی است که باید برای افزایش تمرکز در هنگام درس خواندن انجام دهید. قبل از شروع مطالعه، زمانهای آزاد خود را در تقویم مشخص کنید و برای هر درس یا مبحث، بازهی زمانی واقعی و قابل اجرا در نظر بگیرید. بهتر است تاریخ آزمونها، پروژهها یا مهلتهای مهم وارد برنامه کنید تا بدانید دقیقا تا چه زمانی باید به هدفهای خود برسید. انتخاب ساعتهایی از روز که انرژی بیشتری دارید، کمک میکند مطالعهی شما بازدهی بالاتری داشته باشد. استفاده از یک پلنر یا تقویم مطالعه هم باعث میشود برنامه همیشه جلوی چشمتان باشد و راحتتر بتوانید آن را دنبال کنید.
اهداف خود را مشخص کنید
قبل از شروع هر دوره از درس خواندن لازم است دقیق بدانید که دقیقا میخواهید به چه چیزی برسید. روشن کردن اهداف باعث میشود مسیر مطالعه برایتان مشخصتر شود و ذهن شما هنگام درس خواندن سردرگم نباشد. میتوانید هدفها را به دو بخش کوتاهمدت و بلندمدت تقسیم کنید؛ مثلا اینکه در یک هفته کدام فصلها را تمام کنید یا تا تاریخ آزمون چه مباحثی را باید مرور کرده باشید. داشتن این تصویر واضح، انگیزهی شما را بیشتر میکند و باعث میشود بتوانید تمرکزتان را خوب روی درس خواندن بگذارید.
برنامهی درس خواندن خود را به خانواده اطلاع دهید
وقتی برنامه و اهداف خود را مشخص کردید وقت آن است که اعضای خانواده را در جریان بگذارید. اگر آزمون مهمی در پیش رو دارید خیلی مهم است که افراد خانه دربارهی برنامهی شما برای آن بدانند؛ در این صورت میتوانند با انجام کارهای کوچک و رعایت یک سری موضوعات خاص به شما در رسیدن به هدفتان کمک کنند. برای مثال، آنها با اطلاع داشتن از برنامهی درسی شما در ساعات خاصی از روز که مشغول مطالعه هستید کمتر به سراغتان میآیند یا سعی میکنند با رعایت سکوت از پرت کردن حواستان جلوگیری نمایند.
افکار منفی را از ذهن بیرون کنید
برای اینکه بتوانید هنگام درس خواندن تمرکز داشته باشید باید بتوانید افکار منفی را از ذهن خود بیرون کنید. وقتی نسبت به توانایی خود بدبین هستید یا مدام به خودتان میگویید «نمیتوانم»، «خیلی سخت است» یا «محال است که یاد بگیرم»، عملا مسیر یادگیری را برای خود سختتر میکنید. این جملات باعث میشوند هنگام مطالعه تمرکزتان از بین برود و حتی سادهترین مطالب را هم نتوانید یاد بگیرد. به جای این افکار، سعی کنید تصویر مثبتی از خود بسازید و به یاد داشته باشید که هر بار مطالعه، مغز شما را قویتر و آمادهتر میکند. اگر درسی سخت به نظر میرسد، به خودتان فرصت بدهید و با اعتماد به نفس پیش بروید.
برای افزایش تمرکز در هنگام درس خواندن، یک فضای مطالعهی ویژه داشته باشید
مغز شما با داشتن یک فضای مطالعهی ثابت و مناسب خیلی سریعتر و بیشتر روی درس خواندن تمرکز میکند. گوشهای آرام از خانه که در گذشته محل استراحت یا سرگرمی نبوده است را برای مطالعه انتخاب کنید تا ذهنتان هنگام نشستن در آنجا به سرعت وارد حالت درس خواندن شود. حتی اگر اتاق یا میز اختصاصی ندارید، میتوانید بخشی از میز ناهارخوری یا هر فضای کوچک و ثابتی را به درس خواندن اختصاص دهید. مهم این است که محیط اطراف مرتب، خلوت و عاری از عوامل حواسپرتی باشد؛ چون هرچه فضای مطالعه منظمتر باشد، ذهن هم راحتتر تمرکز میکند.
عوامل محیطی را کنترل کنید
افراد زیادی هستند که نمیدانند محیط اطراف آنها نقش مهمی در حفظ تمرکز هنگام درس خواندن دارد. حتی اگر برنامهریزی دقیقی داشته باشید، یک محیط نامناسب میتواند بهراحتی حواستان را پرت کند. بنابراین قبل از شروع مطالعه، شرایط اتاق را بررسی کنید و مطمئن شوید فضا تا حد ممکن آرام، مرتب و مناسب یادگیری است. برای راحتی بیشتر میتوانید عوامل زیر را کنترل کنید:
نور مناسب: نور کم باعث خوابآلودگی و نور خیلی شدید باعث خستگی چشم میشود.
صندلی و نشستن درست: یک صندلی راحت و استاندارد کمک میکند بدون درد کمر یا گردن مدت بیشتری مطالعه کنید.
دمای مطلوب اتاق: اتاق خیلی گرم یا خیلی سرد تمرکز را کاهش میدهد.
کاهش سر و صدای اضافی: اگر محیط شلوغ است، از هدفون نویزگیر یا صداهای آرامبخش استفاده کنید.
مرتب بودن فضای مطالعه: شلوغی ذهن را درگیر میکند؛ قبل از شروع چند دقیقه برای مرتبسازی مکان مطالعهی خود زمان بگذارید.
از روش پومودورو استفاده کنید
یکی از تکنیکهای محبوب و موثر برای افزایش تمرکز هنگام مطالعه، تکنیک پومودورو است. در این روش، مطالعه به بازههای زمانی کوتاه اما متمرکز تقسیم میشود. یعنی برای مثال، 25 دقیقه درس میخوانید و بعد برای 5 دقیقه استراحت میکنید. بعد از چهار دورهی 25 دقیقهای هم یک استراحت طولانیمدت خواهید داشت. این تقسیمبندی باعث میشود ذهن شما به خستگی غلبه کند و تمرکز بیشتری روی درس داشته باشد.
تندخوانی، یکی از راههای افزایش تمرکز در هنگام درس خواندن
مغز انسان توانایی پردازش سریع اطلاعات را دارد؛ اگر هنگام مطالعه با سرعت پایین پیش بروید ذهن فرصت دور شدن از موضوع اصلی و پرداختن به مسائل بیاهمیت را پیدا میکند. با یادگیری تندخوانی و خواندن مطالب با سرعت مناسب، میتوانید زمان مطالعهی خود را بهینه کنید و تمرکزتان را افزایش دهید. با این روش، ذهن کمتر درگیر حواسپرتی میشود و مطالب را راحتتر دستهبندی و به خاطر میسپارد. بنابراین هرگز نباید اهمیت تندخوانی در افزایش بازدهی مطالعه را دست کم بگیرید.
از یک راهنما استفاده کنید
ممکن است برای شما هم پیش آمده باشد که هنگام مطالعه، خطی را که خواندهاید گم کنید و مجبور شوید دوباره آن قسمت را مرور کنید. این موضوع علاوه بر اینکه تمرکزتان را برهم میزند، بلکه باعث تلف شدن وقت میشود. برای حل این مشکل میتوانید از یک راهنما استفاده کنید؛ مثلا انگشت سبابه، مداد، خطکش یا هر وسیلهای که راحت زیر خطها حرکت کند. این تکنیک ساده کمک میکند مسیر مطالعه برای شما مشخص باشد و هنگام یادگیری مطالب جدید تمرکز کامل داشته باشید.
برای به خاطر سپردن مطالب یادداشت برداری کنید
یکی دیگر از بهترین کارها برای افزایش تمرکز در هنگام درس خواندن یادداشتبرداری است. وقتی نکات مهم درس را روی کاغذ مینویسید، هماهنگی بین چشم و مغز افزایش پیدا میکند و تمرکزتان بیشتر میشود. علاوه بر این، یادداشتبرداری به درک بهتر و ماندگاری اطلاعات کمک میکند. این کار نه تنها برای نکات مهم درس، بلکه برای تخلیهی حواسپرتیها هم کاربرد دارد و به شما اجازه میدهد بدون نگرانی و بار ذهنی اضافی، مطالعهی بهتری داشته باشید.
دروس مختلفی را مطالعه کنید
برای اینکه هنگام مطالعه خسته نشوید و تمرکز بیشتری داشته باشید، خوب است به درسهایی که میخوانید تنوع بدهید و همیشه روی یک مبحث نمانید. مثلا بعد از اینکه یک درس تخصصی را خواندید، سراغ یک درس عمومی یا موضوع متفاوت بروید. این تغییر باعث میشود ذهنتان فعال بماند و راحتتر بتوانید روی هر درس تمرکز کنید. با این روش، یادگیری هم موثرتر خواهد شد و مطالعه برایتان جذاب باقی میماند.
عوامل حواسپرتی را از خود دور کنید
برای داشتن یک مطالعهی متمرکز، بسیار مهم است که تمام عواملی که میتوانند باعث حواسپرتی شوند را ابتدا بشناسید و بعد حذف کنید. این عوامل میتوانند شامل صداهای محیط، تلفن همراه، تلویزیون، هشدارهای گوشی یا حتی وسایل اضافی روی میز مطالعه باشند. هر چیزی که توجه شما را از درس به چیز دیگری جلب کند، باعث کاهش تمرکز و کند شدن روند یادگیری میشود. پس قبل از شروع درس خواندن، چند دقیقه وقت بگذارید و محیط خود را مرتب کنید، صداهای مزاحم را کم کنید و وسایلی که لازم ندارید را از میز خود دور کنید.
خلاصهنویسی را تمرین کنید
بعد از اینکه هر مبحث درسی را خواندید و مطالب را فهمیدید، سعی کنید نکات اصلی و مهم آن را بهطور کوتاه و منظم یادداشت نمایید. این کار باعث میشود ذهن شما تمام توان خود را روی درک مطلب بگذارد. علاوه بر افزایش تمرکز، خلاصهنویسی به شما کمک میکند در مرور مطالب راحت باشید و زمان کمتری را صرف یادآوری مباحث درسی کنید. با تکرار این روش، یادگیری عمیقتر اتفاق میافتد و مهارت تحلیل و دستهبندی اطلاعات در ذهن شما تقویت خواهد شد و تمرکز شما برای درس خواندن بیشتر خواهد شد.
از شبکههای اجتماعی دوری کنید
اگر میخواهید هنگام مطالعه تمرکزتان حفظ شود، بهتر است شبکههای اجتماعی را کنار بگذارید. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در میانهی مطالعه وسوسه شوید گوشی را بردارید و سری به پیامها یا خبرهای جدید بزنید؛ اما حتی چند دقیقهي کوتاه هم میتواند تمرکز شما را بر هم بزند. شبکههای اجتماعی یکی از بزرگترین عوامل حواسپرتی هستند و باعث میشوند ذهن شما مدام بین درس و محتواهای آنلاین در رفتوآمد باشد. برای جلوگیری از این مشکل، بهتر است قبل از شروع مطالعه، گوشی، لپ تاپ یا هر وسیلهی دیگری که دارید را خاموش کنید یا آن را در مکانی دور از دسترس قرار دهید.
هنر نه گفتن را یاد بگیرید
کسانیکه میخواهند درس خواندن را به یک عادت روزانه برای خود تبدیل کنند باید هنر نه گفتن را یاد بگیرند. ممکن است دوستان یا اعضای خانواده از شما بخواهند در فعالیتهای غیرمرتبط شرکت کنید، در حالیکه شما قصد دارید درس بخوانید. یاد گرفتن اینکه با احترام اما قاطع بتوانید این درخواستها را رد کنید، به شما اجازه میدهد آرامش و تمرکز بیشتری داشته باشید. اگر هنوز اعتماد به نفس کافی برای این کار ندارید، میتوانید با روشهای ساده شروع کنید؛ مثلاً روی در اتاق مطالعه خود بنویسید: «لطفا مزاحم نشوید» یا رفتارهایی داشته باشید که نشان میدهند قصد دارید بدون وقفه درس بخوانید.
خواب کافی داشته باشید
برای افزایش تمرکز هنگام درس خواندن، باید بتوانید خواب کافی و باکیفیتی داشته باشید. بسیاری از دانشآموزان فکر میکنند با کمخوابی میتوانند ساعات مطالعهی بیشتری داشته باشند، اما حقیقت این است که کمبود خواب میزان یادگیری و تمرکز را کاهش میدهد. خواب ناکافی باعث میشود حافظه و توانایی پردازش اطلاعات ضعیف شود و حتی مطالبی را که خوب یاد گرفتهاید هم فراموش کنید. سعی کنید هر شب بین 7 تا 8 ساعت خواب با کیفیت و منظم داشته باشید تا ساعت بدنتان تنظیم شود.
ورزش و فعالیت بدنی منظم داشته باشید
ورزش و تحرک بدنی منظم یکی از بهترین راهها برای افزایش تمرکز هنگام درس خواندن است. تحرک کافی باعث میشود جریان خون و اکسیژنرسانی به مغز بهتر شود و ذهن شما برای چند ساعت تمرکز بیشتری داشته باشد. علاوه بر این، ورزش مداوم استرس را کاهش میدهد، وضعیت روحی و کیفیت خواب را بهتر میکند. حتی چند دقیقه پیادهروی سریع قبل از شروع درس یا انجام تمرینهای سبک مانند یوگا و پیلاتس میتواند تاثیر زیادی در تقویت انرژی و هوشیاری شما داشته باشد.
تغذیهی مناسب و کافی داشته باشید
هر چیزی که میخورید مستقیما روی عملکرد مغز و توانایی شما در تمرکز تاثیر میگذارد. بهتر است از مصرف بیش از حد قند، غذاهای فرآوری شده و نوشیدنیهای پرکافئین خودداری کنید. به جای آن، میوهها، سبزیجات، غلات کامل، پروتئینهای کمچرب و چربیهای سالم را در رژیم غذایی خود قرار دهید. نوشیدن آب کافی را هم فراموش نکنید تا بدن و مغزتان هیدراته بمانند. علاوه بر نوع خوراکیها، حجم غذا هم اهمیت دارد؛ خوردن وعدههای بسیار سنگین و چرب میتواند باعث سنگینی معده و کاهش تمرکز شود.
یک همراه مطالعاتی داشته باشید
وقتی با فرد دیگری درس میخوانید، انگیزهی بیشتری برای ادامه دادن خواهید داشت و راحتتر میتوانید تمرکز خود را حفظ کنید. علاوه بر این، اگر کسی همزمان با شما یا در کنارتان درس بخواند دیگر حواسپرتی نخواهید داشت. همراه مطالعاتی میتواند دوست، همکلاسی یا حتی عضوی از خانواده باشد که با شما هدف مشابهی دارد. علاوه بر افزایش تمرکز هنگام درس خواندن، باعث میشوید کسی را داشته باشید که بتوانید از او سوالات خود را بپرسید.
از خودتان حین درس خواندن سوال بپرسید
یک روش ساده ولی فوقالعاده برای تمرکز بهتر، پرسیدن سوال از خودتان هنگام مطالعه است. قبل از شروع هر درس، چند سوال کوچک دربارهی موضوع مبحث بنویسید و سعی کنید هنگام خواندن جواب آنها را پیدا کنید. مثلا وقتی در حال خواندن تاریخ هستید، از خودتان بپرسید: «این اتفاق چه تاثیری روی زندگی مردم داشته است؟». این کار باعث میشود ذهنتان فعال باقی بماند و به جای اینکه متن را فقط مرور کنید، واقعا با مطالب درگیر شوید. حتی میتوانید بعد از هر پاراگراف خودتان امتحان بگیرید و ببینید چه نکاتی را یاد گرفتهاید.
با خیال راحت استراحت کنید
فرض کنید بعد از یک ساعت مطالعهی فشرده، بیوقفه به درس خواندن ادامه دهید؛ در حالت عادی مغز شما خسته میشود و حتی سادهترین مطالب هم سختتر در ذهنتان میماند. بهترین کار این است که چند دقیقه از پشت میز درس بلند شوید، قدم بزنید، یک لیوان آب یا چای بنوشید و کمی با خانواده یا دوستان گپ بزنید. این کوتاه بودن استراحتها باعث میشود انرژی شما دوباره بازگردد و دورهی مطالعهی بعدی را با تمرکز بیشتری شروع کنید. به این ترتیب، درس خواندن برایتان خستهکننده نمیشود و میتوانید به یادگیری ادامه دهید.
به خودتان پاداش بدهید
حفظ تمرکز هنگام درس خواندن و پیروی از برنامه، گاهی میتواند خستهکننده باشد. به همین دلیل، بد نیست به خودتان پاداش بدهید تا هم انگیزهی شما حفظ شود و هم نسبت به پیشرفت خود حس خوبی پیدا کنید. مثلا بعد از اینکه یک فصل دشوار را تمام کردید یا تمرین سختی را حل کردید، خودتان را با چیزی که دوست دارید خوشحال کنید؛ ممکن است یک خوردن خوراکی مورد علاقهی خود، تماشای یک ویدئوی کوتاه یا بازی کردن باشد. این پاداشهای کوچک مثل سوختی برای مغز عمل میکنند و کمک میکنند تا با انرژی و انگیزهی بیشتری به درس خواندن ادامه دهید.
از برنامههای مخصوص درس خواندن استفاده کنید
آخرین کاری که میتوانید برای افزایش تمرکز هنگام درس خواندن انجام دهید، استفاده از اپلیکیشنهایی است که مخصوص مطالعه طراحی شدهاند. این برنامهها به شما کمک میکنند زمان خود را مدیریت کنید، حواسپرتیها را کاهش دهید و با تکنیکهای علمی، مطالعهی هدفمندتری داشته باشید.
اپلیکیشن Forest: این برنامه با کاشت درختان مجازی، شما را تشویق میکند تا از گوشی فاصله بگیرید و تمرکز کنید.
اپلیکیشن Focus To-Do: فوکس تو دو ترکیبی از تکنیک پومودورو و مدیریت کارها برای برنامهریزی و افزایش تمرکز است.
اپلیکیشن Pomodone: پومودون برنامهای مبتنی بر تکنیک پومودورو است که به شما کمک میکند وظایف را زمانبندی کنید.
اپلیکیشن Trello: ترلو برای مدیریت پروژهها و برنامهریزی درسها به صورت تصویری و ساده مفید است.
اپلیکیشن Notion: نوشن یک ابزار همهکاره برای یادداشتبرداری، برنامهریزی و پیگیری پیشرفت مطالعاتی است.
جمعبندی
افزایش تمرکز هنگام درس خواندن شاید در نگاه اول سخت و دستنیافتنی به نظر برسد، اما با رعایت نکات سادهای که در این مطلب گفته شد میتوانید آن را انجام دهید و مطالعهی بهتری داشته باشید. یادتان باشد که هیچ روش جادویی و سریعی وجود ندارد و در واقع تکرار و صبر کلید موفقیت شما است. با ایجاد محیطی مناسب، برنامهریزی دقیق، استراحت کافی، داشتن تغذیهی سالم و استفاده از تکنیکها و ابزارهای مفید، میتوانید ذهنی آرام و آماده برای یادگیری داشته باشید.
منبع: کلاسینومگ
سوالات متداول
چرا موقع درس خواندن حواسپرت میشوم و تمرکز ندارم؟
عوامل بیرونی مثل سر و صدای محیط، تلفن همراه یا شلوغی میز و عوامل درونی مثل افکار پراکنده یا خستگی ذهنی باعث میشوند تمرکز سخت شود.
چه شرایطی برای داشتن تمرکز خوب لازم است؟
داشتن فضای مطالعه مرتب، ساکت و با نور مناسب؛ خواب کافی، تغذیه و یک برنامه مطالعه منظم با زمانبندی واقعبینانه.
آیا خواب، تغذیه و فعالیت بدنی روی تمرکز تاثیر دارند؟
بله. خواب کافی، تغذیه سالم و آب کافی باعث میشوند مغز انرژی و تمرکز لازم را داشته باشد. همچنین فعالیت بدنی یا استراحت کوتاه بین مطالعه به تقویت تمرکز کمک میکند.