رشتۀ کتابداری پزشکی یک حوزۀ تخصصی از رشتۀ کتابداری است که به بررسی، سازماندهی و ارائه منابع اطلاعاتی مرتبط با زمینۀ پزشکی و پیراپزشکی میپردازد. متخصصان این رشته در ارائه و مدیریت منابع اطلاعاتی و دادههای مرتبط با حوزۀ پزشکی فعالیت میکنند تا افراد مختلف مانند پزشکان، پرستاران، دانشجویان علوم پزشکی و جامعه عمومی به صورت دقیق و بهینه از این منابع استفاده کنند.
گرایشهای رشتۀ کتابداری پزشکی
-
مدیریت کتابخانههای پزشکی:
این گرایش به مدیریت و راهاندازی کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی متخصص در حوزۀ پزشکی میپردازد. متخصصان این حوزه با ایجاد سیستمهای کتابداری مؤثر، اطمینان حاصل میکنند که منابع مرتبط با علوم پزشکی بهدرستی در دسترس باشند.
-
بانکداری اطلاعات پزشکی:
این گرایش، تخصصهای مختلف بانکهای اطلاعات پزشکی و پایگاههای داده مرتبط با علوم بهداشتی و پزشکی را مدیریت میکنند. این اطلاعات ارزشمند برای پژوهشها و مطالعات علمی در حوزههای پزشکی استفاده میشوند.
-
خدمات مراجعهگری و اطلاعرسانی:
در این گرایش، متخصصان کتابداری پزشکی برای افراد مراجعهکننده به کتابخانهها، مراکز اطلاعرسانی و وبسایتهای مرتبط با پزشکی، خدمات اطلاعرسانی و راهنمایی فراهم میکنند.
-
تحقیق و توسعه در کتابداری پزشکی:
این گرایش به تحقیقات علمی و توسعه روشها و فناوریهای نوین در حوزۀ کتابداری پزشکی میپردازد.
- کتابداری دیجیتال و فناوری اطلاعات:
به توسعه و استفاده از فناوریهای دیجیتال و ابزارهای رایانهای در کتابداری پزشکی میپردازد. این فناوریها امکان دسترسی آسانتر و سریعتر به منابع علمی را فراهم میکنند.
-
آموزش کتابداری پزشکی:
آموزش متخصصان کتابداری پزشکی و توانمندسازی آنها در تحقیق، خدمات مراجعهگری و مدیریت کتابخانهها را برعهده دارد.
دورۀ تحصیل و ادامۀ تحصیل
این رشته در مقطع کارشناسی طی 8 ترم یعنی 4 سال ارائه میشود. همچنین تا مقطع دکترا امکان ادامۀ تحصیل دارد.
تواناییهای لازم برای موفقیت در رشتۀ کتابداری پزشکی
- دانش کلی پزشکی: برای انجام وظایف بهتر در حوزۀ کتابداری پزشکی، شناخت عمیق از مفاهیم و اصطلاحات پزشکی ضروری است. باید با علم پزشکی، بیماریها، روشهای تشخیصی و درمانی آشنا باشید.
- مهارتهای کتابداری: باید تسلط کامل بر روشهای طبقهبندی، فهرستبندی و ساماندهی منابع اطلاعاتی داشته باشید. همچنین، باید قادر به جستجو، انتخاب و ارزیابی منابع مرجع در حوزۀ پزشکی باشید.
- فناوری اطلاعات: با توجه به پیشرفت فناوری، شناخت صحیح از سیستمهای مدیریت کتابخانهها، پایگاههای داده علمی، نرمافزارهای مربوطه و اصول استفاده از آنها بسیار مهم است.
- مهارتهای ارتباطی: برقراری ارتباط مؤثر با کاربران و همکاران در حوزۀ پزشکی از جمله پزشکان، پژوهشگران و دانشجویان، مهارت اساسی در رشتۀ کتابداری پزشکی است.
- قدرت تحلیل و انتقادی: بررسی و ارزیابی منابع اطلاعاتی به صورت منطقی و کیفیت منابع را تشخیصدادن بسیار مهم است. باید قادر به تحلیل و سنجیدن اطلاعات به دقت و صحت علمی باشید.
- آگاهی از قوانین و مقررات: باید با قوانین و مقررات مرتبط با محرمانگی اطلاعات، حقوق تکثیر و استفاده از منابع آشنا باشید و آنها را بهدرستی اجرا کنید.
وظایف کتابدار پزشکی
- انجام امور فنی و تخصصی: یک کتابدار پزشکی باید با تکنولوژیها و سیستمهای اطلاعاتی مرتبط با کتابخانه و مراکز اطلاعرسانی آشنا باشد. این شامل نصب، پیکربندی و نگهداری سختافزارها و نرمافزارهای کتابخانه، راهاندازی و مدیریت پایگاههای داده، و مسائل فنی دیگر است.
- نظارت و رفع اشکالات فنی و تخصصی: کتابدار باید نظارت کند که سیستمها و تجهیزات کتابخانه بهدرستی عمل کنند. همچنین، او باید به رفع هرگونه مشکل فنی یا تخصصی در سیستمها و امکانات کتابخانه بپردازد تا عملکرد صحیح را تضمین کند.
- برنامهریزی و اداره کتابخانه و مراکز اطلاعرسانی: وظایف یک کتابدار شامل برنامهریزی، سازماندهی و مدیریت عملیات روزانه کتابخانه است. این شامل تهیه بودجه، تدوین سیاستها و راهبردها، تعیین نیازمندیهای منابع اطلاعاتی، نظارت بر خدمات به کاربران و مدیریت کادر کتابخانه است.
- ارائه طرحهای پژوهشی در مسائل کتابداری و اطلاعرسانی: یک کتابدار پزشکی میتواند در پژوهشهای مربوط به کتابداری و اطلاعرسانی در حوزۀ پزشکی مشارکت کند. این شامل طراحی و اجرای پروژههای تحقیقاتی، تحلیل دادهها و ارائه نتایج پژوهشی به منظور بهبود خدمات کتابخانه و بهبود فرآیندهای کتابداری است.
فضای کاری و آیندۀ شغلی
در حوزۀ کتابداری پزشکی، مهارتها و فرصتهای شغلی بسیار زیادی به وجود آمده است. مدیران کتابخانه در کتابخانههای مرکزی دانشگاههای علوم پزشکی و بیمارستانها نقش بسیار مهمی را ایفا میکنند. آنها مسئولیت مدیریت و راهاندازی کتابخانهها را بر عهده دارند و اطلاعات و منابع موردنیاز دانشجویان، پژوهشگران و اعضای هیأت علمی را فراهم میکنند. همچنین، آنها باید از توسعه و بهبود سیستمها و خدمات کتابخانهای اطمینان حاصل کنند.
مؤلفان و مترجمانی که در حوزۀ مربوط به پزشکی فعالیت میکنند، نقش حیاتی در ارائه منابع و اطلاعات علمی به جامعه علمی و پزشکی دارند. آنها با نوشتن و ترجمه کتب و مقالات علمی در این حوزه، به گسترش دانش و افزایش ارتباطات بین دانشگاهها و محققان در سراسر جهان کمک میکنند.
شرکتهای دانشبنیان شخصی نیز در حوزۀ کتابداری پزشکی راهاندازی میشوند. این شرکتها با توجه به نیازهای فناورانه در حوزۀ کتابداری و انتشارات علمی، خدمات و راهکارهای نوآورانه ارائه میدهند. آنها میتوانند با تکنولوژیهای پیشرفته، ساماندهی و دسترسی به منابع علمی را تسهیل کنند و به بهبود فرآیندهای کتابداری پزشکی کمک کنند.
نویسنده: تیم مشاوره مقدم _ فاطمه دهقانپور