واقعیت این است که در سال تحصیلی جاری برای بسیاری از دانشآموزان، شرایط دقیقا مطابق برنامه پیش نرفته است؛ امتحانات نهایی به تیرماه منتقل شده، عدهای از ابتدای سال مطالعه منظم نداشتهاند و برخی دیگر مسیر را به صورت ناقص طی کردهاند. حالا هم با نزدیک شدن به زمان امتحانات، فشار کمبود وقت به طور جدی احساس میشود. در چنین شرایطی دانشآموزان به دو دسته تقسیم میشوند: گروهی که با جمله «دیگر دیر شده است» از تلاش دست میکشند و گروهی که وضعیت فعلی را میپذیرند و تصمیم میگیرند از همین زمان محدود استفاده کنند.
برای پاسخ به سوالات دانشآموزان در این روزها، به سراغ استاد فروغینیا که یکی از بهترین مشاوران کشور به شمار میآیند رفتهایم. ایشان در این گفتوگو بدون پرداختن به حرفهای کلیشهای و با تکیه بر تجربه چندین ساله خود از کمک به دانشآموزان، مهمترین نکاتی که هر فردی برای موفقیت در امتحانات خرداد امسال بداند را با ما به اشتراک گذاشتهاند. از راهکارهای عملی برای مدیریت زمان گرفته تا کنترل استرس و انتخاب استراتژی مطالعه در هفتههای پایانی، سعی کردهایم در این مطلب از کلاسینو هر آنچه که ممکن است برای دانشآموزان دغدغه مهمی باشد را پوشش دهیم. پس با ما همراه باشید.
فهرست مطالب
مدیریت استرس ناشی از کمبود وقت برای امتحانات نهایی
گاهی فشار کمبود وقت برای امتحانات نهایی طوری خودش را نشان میدهد که انگار همه چیز از کنترل خارج شده است؛ اما همین روزهای باقیمانده میتواند نقطه شروعی باشد که نتیجه را تغییر دهد. خیلیها دقیقا از همین مقطع سال، یعنی اردیبهشت ماه، با یک برنامه منظم و پایدار مسیرشان را ساختهاند و به معدلهای بالایی رسیدند. نکته مهم این است که حتی اگر فکر میکنید صفر مطلق هم هستید، بدانید باز هم میشود با روزی چند ساعت مطالعه واقعی، این فرصت را به یک نتیجه خوب تبدیل کرد.
سوال: چگونه میتوان استرس ناشی از کمبود وقت را کنترل کرد تا مانع مطالعه نشود؟
+ کمبود وقت معنیش اینه که زمان باقیمانده تا امتحانات نهایی، دیگه برای دانشآموز ایدئال نیست. آزمونهای نهایی همیشه توی خرداد ماه برگزار میشن، اما امسال به تیر ماه موکول شدن و خوشبختانه به خاطر این اتفاق، همه بچهها یک ماه بیشتر وقت دارن. در نتیجه میشه گفت اردیبهشت امسال با فروردین سال گذشته هیچ فرقی نداره. توی سال گذشته بچههای زیادی بودن که از فروردین ماه شروع کردن و به نتیجه دلخواهشون هم رسیدن. اگر دانشآموزی روی سال دوازدهم انرژی بذاره و تقریبا روزی 9 ساعت درس بخونه میتونه به معدل بالای 19 فکر کنه. با توجه به اینکه 60 درصد کنکور از امتحانات نهایی دوازدهم و یازدهم تاثیر میگیره، جدی گرفتن این زمان طلایی خیلی مهمه. بنابراین اگر شما صفر مطلق هم باشین اگر از همین الان که اردیبهشت ماهه، روزانه 9 ساعت برای درس خوندن انرژی و وقت بذارین قطعا به چیزی که دلتون میخواد میرسین.
بهترین استراتژی مطالعه در زمان کم؛ همه مطالب یا فقط مباحث مهم؟
یکی از سردرگمیهای اصلی دانشآموزها این است که وقتی زمان کمی دارند، آیا باید همه کتاب را بخوانند یا فقط سراغ چند مبحث مهم بروند. بعضیها فکر میکنند مثل کنکور میشود با حذف بخشی از مطالب هم به نتیجه قابل قبول رسید، اما واقعیت در رابطه با امتحانات نهایی کمی متفاوت است. در این امتحانها فاصله نمرهها بسیار تعیینکننده است و حتی چند نمره میتواند معدل را کاملا جابهجا کند. به همین دلیل انتخاب اینکه کدام بخشها خوانده شود و کدامها کنار گذاشته شود، تصمیم سادهای نیست. استاد فروغینیا، دانشآموزان را در چنین شرایطی به انجام کار دیگری دعوت میکنند.
سوال: بهترین استراتژی آماده شدن برای امتحانات در زمان کم چیست؟ مرور و کار کردن روی مباحث خوانده شده یا کار کردن روی مباحث کمتر خوانده شده؟
+ برای امتحانات خرداد تفکیک درسها بیمعنیه! دانشآموزها باید روی همه مباحث وقت بذارن، چون بین نمره 12 و 20 فاصله زیادی هست. امتحانات نهایی مثل کنکور نیستن که مثلا با 20 درصد زدن احساس رضایت نسبی داشته باشین. همه مباحث برای آزمونهای نهایی مهم هستن و باید روی مطالعه اونها وقت بذارین. پیشنهاد میکنم برای درسهایی که پیشنیاز دارن از اول کتاب مطالعه رو شروع کنین و برای درسهایی که پیشنیاز ندارن اول به سراغ ترم دوم و بعد ترم اول برید.
اشتباهات مرگبار در هفتههای پایانی قبل از امتحان
در هفتههای پایانی قبل از امتحانات نهایی، گاهی بزرگترین مانع درس خواندن نه کمبود زمان، بلکه نوع نگاه ما به زمان باقیمانده است. بعضی دانشآموزها وقتی میبینند تا امتحانها فاصله زیادی نمانده، تصور میکنند دیگر کار از کار گذشته و همین فکر کم کم انگیزه و تمرکزشان را از بین میبرد. در حالی که واقعیت چیز دیگری است؛ همین روزهای باقیمانده میتواند بخش بزرگی از نتیجه نهایی را رقم بزند. امتحانات نهایی سهم قابلتوجهی در سرنوشت کنکور دارند. بنابراین مهم است دانشآموزها به جای درگیر شدن با حس عقبماندگی، انرژیشان را روی ادامه مسیر بگذارند و از زمانی که باقی مانده بیشترین بهره را ببرند.
سوال: چه اشتباهاتی میتوانند باعث شوند دانشآموزان در زمان کم، بازدهی پایینی داشته باشند؟
+ ناامیدی! هیچ چیز خانمانسوزتر از ناامیدی نیست. اگر فکر کنین الان زمان باقیمونده تا امتحانات نهایی کافی نیست، به ریشه موفقیت خودتون تیشه زدین. این مفهوم خیلی روشنه؛ شما به عنوان یه دانشآموز در حال حاضر وقت دارین 60 درصد از تراز کنکور رو به دست بیارین. پس هیچ دلیلی نداره که احساس ناامیدی داشته باشین؛ تا وقتی زمان هست و میشه باید به جلو پیشروی کنین. به یاد داشته باشین که فقط یک سال تحصیلی انقدر روی کنکور تاثیر داره؛ اگر همه تلاش و انرژیتون رو براش بذارین قطعا به نتیجهای که میخواید میرسید.
مطالعه تستی و تشریحی؛ تفاوت واقعی در چه چیزی است؟
وقتی زمان کم است، خیلیها تصور میکنند باید سبک مطالعه خودشان را کاملا تغییر دهند؛ انگار تستی خواندن» و «تشریحی خواندن دو مسیر جدا هستند. اما واقعیت این است که اصل مطالعه هیچوقت عوض نمیشود. آنچه اهمیت دارد، میزان تمرکز و عمیق شدن شما در یک مطلب است. در یک روش مطالعه صحیح، شما اول باید درس را بفهمید، نکات را در ذهن تثبیت کنید و به جایی برسید که بتوانید آن را توضیح دهید. تفاوت فقط در مرحله بعدی شکل میگیرد؛ وقتی قرار است آموختههای خود را محک بزنید. اگر نمونه سوال تشریحی کار کنید، برای امتحان نهایی آماده میشوید و اگر هم سراغ تستزنی بروید، مهارت کنکوریتان بالا میرود.
سوال: تفاوت بین مطالعه تستی و تشریحی در زمان کم چیست؟
+ اصولا در روش مطالعه تستی و تشریحی تفاوتی وجود نداره؛ مطالعه معناش اینجا تغییری نمیکنه چون شما باید بتونین روی مباحث عمیق بشین. اگر بعد از این کار و در مرحله تثبیت چیزی که خوندین نمونه سوال تشریحی کار کنین برای امتحانات نهایی آماده میشین. اگر هم به سراغ سوالات تستی برین برای کنکور آمادگی پیدا میکنین. عباراتی مثل «تشریحیخوانی» و «تستیخوانی» اصلا واقعیت ندارن؛ دانشآموز باید خوب و درست درس بخونه تا بتونه از مطالعهاش نتیجه بگیره.
سادهترین روش برای جلوگیری از تلف شدن زمان
گاهی مشکل اصلی درس خواندن، کمبود زمان نیست؛ بلکه نداشتن تصویر روشن از کارهایی است که باید انجام شوند. وقتی برنامه روز بعد در ذهن مبهم باشد، بخشی از انرژی صرف تصمیم گرفتن و عقب انداختن کارها میشود. یک راه ساده برای جلوگیری از این اتفاق، نوشتن کارهای فرداست؛ آن هم نه به شکل کلی، بلکه دقیق و زمانبندیشده. همین عادت کوچک کمک میکند تمرکز بیشتر شود و زمان مطالعه به شکل موثرتری مورد استفاده قرار بگیرد.
سوال: تکنیکها و روشهای موثر ذخیره زمان و جلوگیری از تلف شدن آن چه هستند؟
+ بهترین تکنیک اینه که دانشآموز هر روز کارهای روز بعد خودش رو یک جا یادداشت کنه و دقیقا بگه که فردا میخواد تو چه بازهای چه کاری رو انجام بده. وقتی هم که فردا از راه رسید، کارهاش رو از روی همون فهرست کارهایی که نوشته انجام بده. این روش، یک حس مسئولیتپذیری توی دانشآموزها به وجود میاره که در مسیر کنکور بهشون کمک میکنه.
شیوه درست مواجهه با مباحث درسی سخت
بعضی مباحث درسی از آن دستهاند که هر بار سراغشان میرویم، انگار با یک دیوار بلند طرفیم. نه بهخاطر سختی واقعی، بلکه چون حجمشان در یک نگاه آدم را عقب میراند. راه حل اما در کوتاه کردن همین دیوار است؛ اینکه موضوع را به چند بخش کوچکتر تقسیم کنیم و هر بار فقط یکی از آنها را جلو ببریم. ذهن بعد از فهم هر بخش، یک احساس موفقیت کوچک میکند و همین باعث موفقیت در پشت سر گذاشتن آن مبحث میشود. وقتی این بخشبندی ادامه پیدا کند، اضطراب اولیه کنار میرود و جای خودش را به تمرکز و اعتماد به نفس میدهد. در نهایت دانشآموز میبیند که همان مبحث ترسناک هم قابل تسلط بوده؛ فقط نیاز به مدیریت درست زمان و قدمهای کوچک داشته است.
سوال: اگر با مبحثی روبرو شدیم که مسلط شدن روی آن زمان بیشتری از ما میگیرد، چه کار کنیم؟
+ بهترین تصمیم اینه که مبحث رو به بازههای مختلف تقسیم کنیم؛ برای مثال بخشی از اون رو صبح و قسمت دیگه رو شب بخونیم. این کار رو میتونیم به روزهای دیگه هم گسترش بدیم؛ یعنی بخشهایی از مبحث رو برای روزهای دیگه بذاریم. به طور کلی، مغز انسان وقتی در برابر یک مطلب احساس ضعف میکنه، فرمان «تو نمیتوانی» میده. اگر برای رفع این مشکل مطلب رو به قسمتهای کوچیک تقسیم کنیم، ذهن بعد از حل هر قسمت دوپامین ترشح میکنه و به ما پیش پاداش میده. همین موضوع باعث میشه اون حس عدم توانا بودن کمتر و کمتر بشه. در نتیجه این موضوع، قسمت لوب پیشپیشانی مغز فعال میشه و تفکر هیجانی جاشو به تفکر منطقی میده. اینجاست که دانشآموز میفهمه این مبحث رو هم میتونسته مثل مباحث دیگه یاد بگیره و فقط به زمان بیشتر نیاز داشته.
اقداماتی که شب قبل امتحان نباید فراموش کنید
بخش زیادی از نتیجهای که در جلسه امتحان گرفته میشود، به کارهایی بازمیگردد که شب قبل انجام میدهید. این شب قرار نیست زمان شروع یادگیری مطالب جدید باشد؛ بیشتر فرصتی برای مرتب کردن آنچه قبلا خواندهاید به شمار میآید. مرور نکات مهم و کار کردن چند نمونه سوال از امتحانات سالهای گذشته میتواند ذهن را با ساختار سوالات و فضای آزمون هماهنگ کند. در کنار اینها، یک نکته ساده اما تعیینکننده هم وجود دارد: خواب کافی. شب قبل امتحان بیشتر از هر چیز باید به تثبیت آموختهها و آماده کردن ذهن برای فردا اختصاص پیدا کند.
سوال: انجام چه کارهایی را نباید قبل از امتحان فراموش کرد؟
+ دانشآموزها نباید دوره کردن و حل نمونه سوالات سالهای گذشته رو فراموش کنن. یه توصیه خیلی مهم هم اگه بخوام به بچهها بگم اینه که نباید قبل از امتحان تا صبح بیدار بمونن. فرآیند یادگیری و یادآوری مکمل هم دیگه هستن؛ اگر شما یه مبحثی رو خیلی خوب هم یاد گرفته باشین در صورتی که نتونین اونو خوب به یاد بیارین به دردتون نمیخوره. یکی از چیزهایی که روی یادآوری تاثیر زیادی داره، داشتن تمرکز در این مرحلهاس. وقتی خواب کامل نباشه، یادآوری هم با مشکل روبرو میشه. پس تا صبح بیدار موندن ممنوعه!
سخن پایانی
مسیر آمادگی برای امتحانات نهایی، بیش از هر چیز به انتخابهای کوچک اما مداوم شما بستگی دارد. این انتخابها میتوانند در رابطه با هر چیزی از مدیریت استرس گرفته تا اولویتبندی مطالعه و برنامهریزی روزانه باشند. اگر نگاه منطقی و پیوسته به درسها داشته باشید، حتی زمانی که فکر میکنید دیر شده هم همچنان میتوانید نتیجه را به نفع خودتان تغییر دهید. در نهایت، این ثبات قدم و استفاده درست از زمان است که تفاوت بزرگی را در امتحانات خرداد ماه ایجاد میکند.
سوالات متداول
منبع: کلاسینومگ
اگر احساس کنم خیلی عقب هستم، از کجا شروع کنم؟
به جای فکر کردن به حجم کل درسها، یک برنامه روزانه مشخص بنویسید و از مباحث پایه یا ضروری شروع کنید.
در زمان کم، تست بزنم یا تشریحی کار کنم؟
اصل کار مطالعه عمیق است. بعد از فهم کامل، برای امتحان تشریحی نمونه سوال کار کنید و برای کنکور تست؛ اما پایه یادگیری یکی است.
برای مباحث سخت چطور وقت بگذارم؟
مبحث را تقسیمبندی کنید و در چند نوبت بخوانید. فهم هر بخش احساس موفقیت ایجاد میکند و اضطراب اولیه را از بین میبرد.
شب قبل امتحان چه چیزهایی را مرور کنم؟
خلاصههای شخصی، نکات مهم و چند نمونه سوال از سالهای قبل. یادگیری جدید شروع نکنید و حتما خواب کامل داشته باشید.
چطور از اتلاف وقت جلوگیری کنم؟
از شب قبل، برنامه روز بعد را دقیق و زمانبندیشده بنویسید. این کار تصمیمگیریهای لحظهای را حذف میکند و تمرکز را بالا میبرد.
