میکروبیولوژی ارتباط گستردهای با انسان، حیوانات و گیاهان دارد. میکروبیولوژی در حوزۀ پزشکی نقش مهمی در شناسایی و درمان بیماریهای عفونی دارد. همچنین، در صنایع غذایی، میکروبیولوژی در فرآیندهای تولید، نگهداری و ایمنی محصولات غذایی نقش کلیدی دارد.
از جمله رشتههایی که فارغ التحصیلان میکروبیولوژی میتوانند به آنها مشغول شوند، میتوان به بیوتکنولوژی، بیوشیمی، علوم غذایی، بهداشت عمومی، بهداشت محیط و بهداشت حرفهای اشاره کرد.
ادامه تحصیل در رشتۀ میکروبیولوژی
-
آزمون وزارت بهداشت:
از طریق شرکت در آزمون وزارت بهداشت ممکن است. در این حالت، شما میتوانید در یکی از رشتههای میکروبشناسی، ویروسشناسی یا قارچشناسی و… فعالیت کنید. این رشتهها بیشتر در حوزۀ علوم پزشکی فعالیت میکنند و به شما اجازه میدهند در زمینۀ تشخیص، پیشگیری و درمان بیماریهای عفونی مشغول به کار شوید.
- وزارت علوم:
یکی دیگر از راههای ممکن برای ادامه تحصیل در مقطع ارشد میکروبیولوژی از طریق وزارت علوم است. در این حالت، شما میتوانید به یکی از رشتههای میکروبهای بیماریزا، میکروبشناسی صنعتی یا میکروبشناسی محیطی دست پیدا کنید. این رشتهها بر روی جوانکاری و تحقیقات در زمینۀ میکروبیولوژی تمرکز دارند، مانند بررسی میکروارگانیسمهای بیماریزا، کاربردهای میکروبی در صنایع و فرآوری غذا، و تأثیر میکروبها در محیط زیست.
با توجه به علایق و هدف شغلی خود، شما میتوانید یکی از این رشتهها را برای ادامه تحصیل در نظر بگیرید و با مراجعه به سایت وزارت بهداشت و وزارت علوم، اطلاعات دقیقتری در مورد شرایط و نحوۀ ثبتنام در آزمون یا مراحل اخذ پذیرش کسب کنید.
گرایشهای رشتۀ میکروبیولوژی
میکروبیولوژی یکی از رشتههای پایه علوم زیستی است که به مطالعه میکروارگانیسمها مانند باکتریها، ویروسها، قارچها و پروتوزوآها میپردازد. این رشته میتواند یک زیرشاخه از بیولوژی باشد. در زمینۀ میکروبیولوژی، گرایشهای مختلفی وجود دارد که به دانشجویان امکان میدهد در زمینههای مختلف تخصص پیدا کنند. برخی از این گرایشها عبارتند از:
-
میکروبیولوژی عمومی:
این گرایش به بررسی و مطالعه انواع میکروارگانیسمها و خصوصیات آنها میپردازد. دانشجویان در این گرایش با نحوۀ زندگی، تغذیه، تکثیر و واکنشهای مختلف میکروارگانیسمها آشنا میشوند.
-
ویروسشناسی:
این گرایش به مطالعه و تحقیق درباره ویروسها و علائم، نشانگان، پیشگیری و درمان بیماریهای ویروسی مرتبط با آنها میپردازد.
-
میکروبیولوژی محیطی:
در این گرایش، مطالعه و تحقیقات؛ دربارۀ نقش میکروارگانیسمها در محیط زیست و جایگاه آنها در چرخه مواد و اکولوژی محیطی صورت میگیرد.
-
میکروبیولوژی صنعتی:
این گرایش به مطالعه و کاربرد میکروارگانیسمها در صنعتها، مثلاً در تولید غذا، دارو، مواد شیمیایی و زیست فناوری میپردازد.
-
میکروبیولوژی پزشکی:
این گرایش به مطالعه و تحقیقات مرتبط با میکروارگانیسمها و بیماریهای عفونی و پیشگیری و درمان آنها میپردازد.
همچنین، توسعههای جدید در حوزۀ میکروبیولوژی، بهویژه در زمینۀ بیوتکنولوژی و ژنتیک میکروبی، باعث شده است که رشتۀ میکروبیولوژی همواره جذابیت و موضوعات متنوعی برای دانشجویان و محققان داشته باشد. از اینرو، گرایشهای مختلف رشتۀ میکروبیولوژی امکان تخصص در زمینههای مختلف علمی و کاربردی را فراهم میکند.
وظایف میکروبیولوژیست
وظایف میکروبیولوژیست بهطور کلی شامل مطالعه و تحقیق دربارۀ میکروارگانیسمها (از جمله باکتریها، قارچها، و ویروسها) و فعالیتهای مرتبط با آنها است. در زیر برخی از وظایف اصلی میکروبیولوژیست را میتوان یافت:
- جمعآوری نمونهها: جمعآوری نمونههای محیطی مختلف مانند خاک، آب، هوا، مواد غذایی و سایر سطوح برای شناسایی و ایزولهسازی میکروارگانیسمها.
- ایزوله و نگهداری میکروارگانیسمها: ایزولهسازی و جداسازی میکروارگانیسمها از نمونهها و سپس نگهداری و کشت آنها در آزمایشگاه با استفاده از روشهای مناسب.
- شناسایی میکروارگانیسمها: استفاده از روشهای مختلف برای شناسایی و تعیین هویت میکروارگانیسمها، از جمله روشهای فیزیولوژیکی، بیوشیمی، مولکولی و ژنتیکی.
- مطالعه ساختار و عملکرد میکروارگانیسمها: بررسی ساختار داخلی و خارجی میکروارگانیسمها، فرآیندهای فیزیولوژیکی آنها و رفتار تغذیه، رشد و تکثیر آنها.
- مطالعه بیماریزایی میکروارگانیسمها: بررسی نقش میکروارگانیسمها در ایجاد بیماریها در انسانها، حیوانات و گیاهان، و بررسی راههای کنترل و پیشگیری از آنها.
- طراحی و اجرای آزمایشها: طراحی و اجرای آزمایشهای مختلف برای بررسی و تحلیل خصوصیات میکروارگانیسمها، اثربخشی ضدمیکروبی داروها و عوامل آنتیمیکروبی دیگر.
- بررسی مقاومت دارویی: بررسی مقاومت میکروارگانیسمها به داروها و پیداکردن راههای جدید برای مقابله با آنها.
آیندۀ شغلی و فضای کاری رشتۀ میکروبیولوژی
- آزمایشگاههای تشخیص طبی: فارغالتحصیلان میکروبیولوژی میتوانند در آزمایشگاههای تشخیص طبی، مانند آزمایشگاههای بیمارستانی و آزمایشگاههای پاتولوژی، مشغول به کار شوند. در اینجا، آنها مسئول تشخیص و شناسایی میکروبها و عوامل بیماریزا هستند و به منظور تعیین درمانهای مناسب و پیشگیری از شیوع بیماریها، آزمایشهای میکروبیولوژیک را انجام میدهند.
- مراکز تحقیقاتی و دانش بنیان: فارغالتحصیلان میکروبیولوژی میتوانند در مراکز تحقیقاتی و دانش بنیان مشغول به کار شوند. این مراکز به بررسی میکروبهای بیماریزا، توسعه دستگاهها و روشهای جدید تشخیص و درمان بیماریها، و کشف عوامل مؤثر در بهبود سلامت عمومی میپردازند.
- فعالیتهای آموزشی: فارغالتحصیلان میکروبیولوژی میتوانند در دانشگاهها، مدارس عالی و مؤسسات آموزشی بهعنوان استاد و مدرس مشغول به تدریس و آموزش دانشجویان شوند. آنها میتوانند در تدریس دروس مرتبط با میکروبیولوژی، استادیاری و همچنین راهنمایی پایاننامهها و تحقیقات دانشجویان در این حوزه فعالیت کنند.
- صنایع غذایی و دارویی، کشاورزی، محیط زیست: فارغالتحصیلان میکروبیولوژی میتوانند در صنایع مختلف نظیر صنایع غذایی و دارویی، کشاورزی و محیط زیست مشغول به کار شوند. آنها در این صنایع ممکن است به تحقیق و بررسی میکروبهای مؤثر در فرآوری و تولید محصولات غذایی و دارویی، کشت و پرورش میکروبهای مفید در کشاورزی مشغول شوند.
رشتۀ میکروبیولوژی و مهاجرت
با پیشرفتهای علمی و فناوری در حوزۀ بهداشت و پزشکی، تقاضا برای تخصصهای میکروبیولوژی بهویژه در زمینههایی مثل پژوهشهای پزشکی، صنعت دارویی و بیوتکنولوژی افزایش یافته است. بنابراین، دانشجویان و پژوهشگران متخصص در این حوزه در کشورهای مختلف دنیا دارای فرصتهای خوبی برای تحصیل و کار هستند.
دانشجویان و فارغالتحصیلان رشتۀ میکروبیولوژی در کشورهای پیشرفته میتوانند به راحتی به فرصتهای شغلی مناسب و پردرآمد دسترسی داشته باشند. تخصصهای میکروبیولوژی در حوزههای پزشکی، بهداشت عمومی، بیوتکنولوژی، کشاورزی و صنعت شیمیایی از جمله حوزههایی هستند که در آنها نیاز به کارشناسان متخصص میکروبیولوژی وجود دارد.
نویسنده: تیم مشاوره مقدم _ فاطمه دهقانپور